228 / Tilki / Red Fox / Vulpes vulpes Türkiye'nin Anonim Memelileri
Köpekgiller / Tilki / Red Fox / Vulpes vulpes 
 


Yükleniyor.
Yaşam Alanları

Biyolojik Bilgiler
 
75 +40 (kuyruk) cm7-9 kg  

Türün sesi
Ortalama Yaşam Süresi12 yıl
Hamilelik Süresi50 gün
Doğumda ki Yavru Sayısı3-5 adet

Editör bilgileri
Memeli Türü Tilki
Tür Yetkilisi
Tür Hakkında ilk derleme29.05.2009 01:23
En son güncellemeyi yapanTirvana
Son güncelleme06.02.2018 12:52
Güncellenme sayısı9

En İyiler
Tilki
Fotograf Türü Aksiyon
04.02.2013 23:23

Tilki
Fotograf Türü Av
31.05.2010 22:59

Tilki
Fotograf Türü Sanatsal
18.05.2010 09:35

Tilki
Fotograf Türü Beslenme
14.10.2012 19:45

Tilki
Fotograf Türü Sabit
28.05.2009 22:44


Video

 
Tanımı
Kızıl tilki (Vulpes vulpes), "bayağı tilki" olarak da bilinir. Köpekgiller (Canidae) familyasındaki yedi cins ve 24 tür içindeki en yaygın tilkidir. Bilim dünyasında cinsi "vulpes", türü "vulpes vulpes" olarak tanımlanır. Kum tilkisi, cüce tilki, soluk tilki ve bengal tilkisi, vb. gibi türlerle aynı cins kategorisinde sınıflandırılmıştır. Avrupa'nın büyük bir farkla en sık rastlanılan köpekgilidir. Bu yüzden Avrupa'da "tilki" (Fox, Fuchs vs.) denildiğinde nerdeyse hep bu tür kast edilir. Tilkilerin genetik grupları, 11-12 milyon yıl önce oluşmuştur.

TDK sözlüğündeki tanımı ise, taraflı beşeri bakış açısını gayet yansıtır niteliktedir:
"Köpekgillerden, uzunluğu 90, kuyruğu 30 santimetre kadar, ırklarına göre çeşitli renklerde olan, ağız ve burnu uzun ve sivri, kümes hayvanlarına zarar veren, kürkü beğenilen bir memeli türü (Vulpes). Yine TDK'da, sıfat ve mecaz kullanımı "çok kurnaz" açıklamasıyla örneklendirilmiştir: "Ne tilkidir o, bilmezsiniz."

Habitatı
Kızıl tilki çok farklı yaşam alanlarına ayak uydurabildiği için kendisine farklı alanlarda rastlanılabilir. Yeryüzünde her kıtada görülür. Özellikle ormanlarda, kırlarda, tarlalarda yaşamayı tercih eder, ama şehirlerin kenarlarında ve hatta şehirlerin içlerinde günden güne daha sık kızıl tilkiye rastlanılmaktadır. Londra'da üçüncü bölge gibi şehrin çeperlerine nispeten daha yakın olan yerlerde, akşam saatlerinde metro çıkışlarında dahi bir kez değil, birçok kez rastlandığı görülmüş, gece sesleri duyulmuştur. Tecrübeyle sabittir.

Yaşamak için büyük alanlara ihtiyaçları vardır. 2-8 kilometre arasında değişen genişlikteki alanlara yuvalarını kurarlar. Ortalama beş girişi olan 15-20 metre uzunluktaki inlerde yaşarlar. Ağaç kovuklarında da yuva yapabilirler. Bazı tilkiler yuvayı sadece bebekleri olacağı/olduğu zaman kullanırlar. Diğer zamanlarda açık alanda dinlenmeyi tercih ederler. Böylelikle avlarını ve düşmanlarını kolaylıkla fark edebilirler. Bu çoklu girişler, tilkilerin tehlike anında kolayca yuvadan çıkabilmelerini sağlar.

Yuva yapmadan önce, kendilerine ait bölgelerini tespit ederler ve ardından idrarlarıyla veya vücutlarından salgıladıkları bazı kokularla sınırlarını çizerler. Aynı yöntemi yiyecek ararken aradıkları yerleri işaretlemek ve sonradan gelecek olan tilkilere "kontrol edilmiştir" mesajı vermek için de kullanırlar.

Yayılışı ve Yerel Adlar
Kızıl tilki, çok geniş bir coğrafyaya yayılmıştır; Avrupa, Asya, Kuzey Afrika, Avustralya ve Kuzey Amerika... Kuzey Kutbu dahil... 19'ncu yüzyılda İngilizlerin av hayvanı olarak Avustralya'ya götürmüş oldukları kızıl tilkiler, orada çok hızlı yayılmış; günümüzde hala önemli ekolojik bir "sorun" olarak görülmüş, Avustralya'nın birçok yerli küçük hayvanlarının neslini tüketmekle suçlanmıştır.

Beslenme ve habitat tercihlerindeki büyük çeşitlilik sayesinde, farklı ortamlara uyum geliştirmiştir. Kum alanlarından dağlık bölgelere, bozkırlara yayılan bir türdür. Bu sayede de, Türkiye'nin hemen heryerini kapsayan geniş bir yayılış gösterirler.





Beslenme
Kızıl tilkiler geceleri ava çıkan omnivor hayvanlardır; yani hem etçil, hem de otçuldur. Ancak baskı olmayan, sakin arazilerde gündüz aktif oldukları da bilinir.

Toprak altındaki kemiricilerin ıslık gibi çıkan seslerini işitir, toprağı kazarak onları inlerindeyken yemeyi tercih eder. Daha çok kemiricilerle beslenirler; fareler ve tavşanlar ortalama mönüdür tilki için. Yuvalarını yerde kuran kuşlar, tavuksular, böcekler, balıklar da spesyaller arasına girebilir. Çok nadir olarak geyik ya da domuz yavrularını avladıkları bilinir ve çok zor zamanlarda sürüngen türleri de yiyebilirler. Sıklıkla olmasa da leş yedikleri de görülür. Meyve ve tahıl yedikleri de bilinir. Bu nedenle omnivor olarak sınıflandırılırlar, hem etobur, hem de otoburdurlar.

Avcılığı dikkatlidir. Kuşlara arkadan sessizce yaklaşıp üzerlerine atlayarak avlar.

Tilkilerin kümeslere girip tavuk çalmaları da insanlar arasında kötü ün salmalarına neden olmuştur. Kümes hayvanlarını boğarak yer ve yemediklerinin yanında yatmayıp toprağa gömer. (kümesten tavuk çalma konusunda hala emin değilim, şehir efsanesi mi, değil mi bilemiyorum. az çok netleştirdiğimde eklerim)

Kızıl tilki, şehirlerdeki güvercin, keme, fare ve tavşan populasyonlarını kontrol altında tutar ve böylece insanlar için faydalı olur. Bazı tilkiler karayollarını takip eder ve otomobillerin ezdiği hayvanların leşleri ile beslenirler.



Biyolojisi
Büyük kulakları ve uzun, bol tüylü, kabarık kuyruğu vardır. Kuyruğun bu özelliği, onu çoğu zaman olduğundan büyük gösterir. Burnu sivridir. İnce ve uzun bacaklıdır. Koku alma ve işitme duyusu çok gelişmiştir. Hızlı bir koşucudur. Zorda kaldığında, uzun mesafeler olmadıkça yüzebilir.

Kızıl tilki, tüm tilkiler için en büyük türdür. 75 cm uzunluğuna (+40 cm kuyruk) ve 7-9 kg ağırlığa varır.

Post tüyleri yaşadığı yere göre değişse de, büyük çoğunluğunun postu kızıl renklidir. Tüylerin üst kısmı kızıl, alt kısmı beyaz, bacaklarının alt kısımları da siyah renk olur. Renklerinde yöresel olarak farklar olabilir; bazen üst kısmı turuncu ya da kahverengimsi kırmızı ve alt kısmı kar beyazı ya da gri renk olabilir. Sırtında siyah bir çizgisi olan kızıl tilkiler, ya da tamamen gri veya siyah renk olanlarına da rastlanılabilir. Bunlar, çoğunlukla Avrupa ve Asya'da yaşayan kızıl tilkilerdir. Mart ve Mayıs ayları arası, kürklerinin en kalın olduğu dönemdir.

Ortalama ömürleri 12 yıldır.



Göçü
Tilkiler, daha önce yerleşilmemiş bir alan bulmak için, ortalama 500 km yol katedebilirler. Uygun bir yer bulduklarında ise, kendi alanları olduğunu duyurmak için, idrarlarıyla çevredeki kayaları ve otları işaretlerler. (bkz. habitat başlığı)








Popülasyonu
Vaşak, kurt ve kartal, tilkilerin "doğal düşmanlarıdır". Bu doğal düşmanları, tilkiyi yalnızca açken ve yemek için öldürür.

"Doğal olmayan" tek bir düşmanı vardır tilkinin: İnsan. Bu düşmanın "spor" adına yürüttüğü avcılık faaliyetleri, moda-ihtişam ve ekonomik çıkar adına sürdürdüğü kürk ticaretiyle yarışır durumdadır ve bu vahim gerçek, maalesef tüm dünya çapında geçerlidir. Hatta ne acıdır ki, postları için tilki yetiştiren özel çiftlikler de vardır. Otobanlarda hayatına kaybeden tilkiler ise, sayıları türlü nedenlerle azalan bu hayvanlar arasında, yine insanlarla ortak alanları paylaşmanın sonucunda, ortalama ömürlerine bile ulaşamayanlar arasına girer.

İnsanoğlunun tilki popülasyonlariyla olan münasebeti, eski Türkçe'ye de yeni sözcükler kazandırmış, bu hayvanlara yönelik sözcük dağarcığımız tarih boyunca gelişmiş! Eski Türkçe'de kurdun veya tilkinin ense postundan yapılan kürke "cılkava" denirmiş (cild-i kafa = cılkava). "Nafe" ise; derisi kürk yapımında kullanılan hayvanların (tilki, tavşan, samur, vb) postlarının karın altındaki deri kısmına verilirmiş.

Davranışları
Kızıl tilki senenin büyük bir bölümünü yalnız geçirir; yuvalarını kurup yavruları olana kadar yalnız yaşarlar ve yalnız avlanırlar. Bu dönemde dişi tilkiler, sosyal hayattaki yerlerini edinmek için diğer dişilerle bir yarışa girer. Yarışı kazanamayan dişiler genellikle ölürler veya sosyal hayatta bir yerleri olamadan yaşarlar. Yarışı kazanan tilki dominant dişi olur. Bölgedeki diğer dişiler arasında, anne olabilecek tek tilki dominant dişidir.

Erkek tilki eş aramaya başladığında çevresindeki bütün dişi tilkiler onun ilgisini çekmeye çalışır. Dominant dişi, tilkinin ilgisini çekmeye çalışan diğer dişi tilkilere acımasızca saldırır ve kurallarını zorla kabul ettirir. Diğer dişiler ne kadar uğraşırsa uğraşsın, eninde sonunda erkek tilki eş olarak dominant dişiyi seçer. Ve ömürlerinin sonuna kadar bu çift bir yastıkta kocarlar.

Tilkilerin üreme zamanları; Orta Avrupa'da Ocak-Şubat ayları, Güney Avrupa'da ise Aralık-Ocak aylarıdır. Üreme mevsimlerinde farklı cinsler biraraya gelebilirler. Erkek ve dişilerin kuyruk dibinde menekşe gibi kokan salgı bezleri vardır. Köpekler gibi çiftleşirler.

Ortalama 50 gün süren bir gebelikten sonra, anne tilki, ilk yavrularını genellikle mart ayında dünyaya getirir. 3 ila 5 yavru dünyaya gelir (nadiren sadece 1, ya da 13 yavru olabilir). Yavruların gözleri 12 gün kadar sonra açılır ve 4 ila 6 hafta boyunca emzirilirler. Bir ay sonra ilk kez mağaradan dışarı çıkarlar. Erkek tilki, dişinin yanında kalır ve yavruların bakımında yardım eder. Bu süre boyunca anne tilki yuvada yavrularla kalır, onları her türlü tehlikeden korumaya çalışır. Baba tilki ise, dışarıda avlanarak, yavrulara süt verebilmesi için anneye yemek getirir. Bu düzen ekseriyetle baba tilkinin avlanırken ölmesiyle bozulur. Anne tilki de yavrulara avlanma dersi verebilir. Eğer ki dişi tilki herhangi bir nedenden dolayı ölecek olursa, yavruların bakımını erkek tilki yine yalnız başına yürütebilir. Müthiş aile portresi çizerler ve harika çitflerdir.

Yavrular 4 ila 6 hafta sonra yuvanın dışına çıkmaya başlarlar. Bundan sonraki dönemde yavrular arasında geleneksel kavga başlar. Kavga sonucunda kim yenerse o aralarında en güçlü tilki olur. Bu haşin gelenek sonucunda zayıf olan tilkiler ölürler. Yavruların sosyal pozisyonları belli olduktan sonra, üç aylıkken anne-babaları avlanma konusunda pratik yapabilmeleri için yuvaya canlı fare getirir.

Altı aylık olduklarında yavrular neredeyse yetişkin bir tilkinin boyutlarına erişirler. Ekim ayında yani yavrular 7-8 aylık olduklarında yuvadan ayrılırlar. Bazen dişi yavrular yuvada kalıp, bir dahaki üreme döneminde doğacak olan yavruların yetiştirilmesinde annelerine yardım ederler. Yavrular 10 aylıkken, üreyebilecek olgunluğa ulaşmış olurlar. İlkbaharda gençler yeni eşler ararken, eski eşler de tekrar biraraya gelirler.

Çok zeki, hızlı ve çeviktirler. Kolay kolay hayatlarını tehlikeye atmazlar. İşitme duyuları çok güçlüdür. Utangaç ve meraklı oldukları da gözlenebilir.


Yerel Adlar
En erken Türkçe örneği "tilkü" olarak geçer. Bu etimoloji bilgisinin kaynagi olarak; Uygurca Budist metinleri inceleyen Gerard Clauson ve Marcel Erdal gösterilir.

Osmanlıca'da "heytal", tilki anlamına gelir. "Hicris" ise tilki eniği demektir.

Tilki doğurduğunda köylerde "enikledi" denir; yavrularına da "enik"... Tıpkı köpek yavruları gibi.

Edirne'de ve Pomakça'da tilki, "lesisa" olarak da bilinir. Bulgarcası da çok benzer;"lisitsa"dır.

Latince: Vulpes vulpes
İngilizce: Red fox
Almanca: Rotfuchs
Fransızca: Renard roux
Danca: Rød ræv
Farsça: Rubah
İspanyolca: Zorro rojo

Ses-Ötüşü
İlk kez tilki sesi duyan şehirli bünyeler, tilki seslerini, bir kadının boğazlandığı yönünde algılamış, telaşa kapılmıştır. Tecrübeyle sabittir!






Kaynaklar
en.wikipedia.org/wiki/Red_Fox

genomics.senescence.info/species/entry.php?species=Vulpes_vulpes

blogs.crikey.com.au/northern/2009/06/08/roadkill-of-the-week-red-fox-vulpes-vulpes/

answers.yahoo.com/question/index?qid=20071019234806AAKmFFf

www.waldwissen.net/themen/wald_gesellschaft/forstgeschichte/wsl_raubtiere_mythologie_EN

blogs.crikey.com.au/northern/2009/06/08/roadkill-of-the-week-red-fox-vulpes-vulpes/

www.animalmatters.net/redfox.html

www.avlak.com/forum/index.php?topic=5564.0

www.mekanbursa.com/h-i-i-j-harfli-kelimeler/47171-osmanlica-turkce-ceviri-h-harfli-kelimeler-post72961.html Tdk - "tilki" / Vikipedi - "tilki" / Meydan Larousse

www.nisanyansozluk.com/search.asp?w=tilki

Tilki Fotografları
Tilki
07.06.2011 17:16
Türün 157. fotografı


Tilki
04.06.2015 00:04
Türün 323. fotografı


Tilki
05.10.2010 12:35
Türün 98. fotografı


Tilki
12.02.2010 23:44

Tilki
20.04.2010 10:53
Türün 57. fotografı


Tilki
11.02.2011 15:09
Türün 131. fotografı


Tilki
26.09.2009 22:41
Türün 28. fotografı


Tilki
13.10.2009 09:54
Türün 30. fotografı


Tilki
22.11.2011 16:32
Türün 174. fotografı


Tilki
23.06.2010 21:40
Türün 80. fotografı


Tilki
21.06.2010 21:46
Türün 78. fotografı


Tilki
12.09.2010 19:17
Türün 96. fotografı


Tilki
07.03.2011 14:03
Türün 140. fotografı


Tilki
27.12.2016 12:34
Türün 384. fotografı


Tilki
26.06.2009 11:31
Türün 14. fotografı


Tüm Tilki Fotografları