237 / Bozayı / Brown Bear / Ursus arctos Türkiye'nin Anonim Memelileri
Ayılar / Bozayı / Brown Bear / Ursus arctos 
 


Yükleniyor.
Yaşam Alanları

Biyolojik Bilgiler
 
110-250 cm80-230 kg  

Ortalama Yaşam Süresi15 yıl
Hamilelik SüresiDeğişken gün
Doğumda ki Yavru Sayısı2-4 adet
Yavru Boyu100 mm

Editör bilgileri
Memeli Türü Bozayı
Tür Yetkilisiozivol
Tür Hakkında ilk derleme01.06.2009 16:06
En son güncellemeyi yapanTirvana
Son güncelleme01.06.2018 10:03
Güncellenme sayısı24

En İyiler
Bozayı
Fotograf Türü Aksiyon
21.12.2013 00:25

Bozayı
Fotograf Türü Sanatsal
28.04.2011 00:32

Bozayı
Fotograf Türü Beslenme
24.10.2017 18:56

Bozayı
Fotograf Türü Sabit
29.06.2013 16:58


Video

 
Tanımı
Türkiye’de yaşayan ayı türünün “Ursus arctos L.” yani bozayı olduğu bilinmektedir. Ancak alt türü hakkında kesin veriler yoktur. Kafkasya alt ekolojik bölgesinde yaşayanlar ile Anadolu’nun iç kesimlerinde yaşayan bozayılar arasında bir farklılık olduğu ancak bunun tam olarak araştırılmadığı bilinmektedir. Daha önceki kaynaklar Suriye sınırına yakın olan kısımda “Syrica” alt türünün yaşadığı ancak kaçak avcılık sonucu yok olduğu kanısı vardır.

Ortalama olarak dişiler 80-150 kg arasında erkekler ise 100-230 kg arasında olduğu boylarının 110-250 cm arasında değişebildiği bilinmektedir. Boz ayılar belirgin burun ve kafa yapıları, yuvarlak ve tüylü kulakları, küçük gözleri, iri vücutları sayesinde hemen fark edilir. Genel olarak boz renkten, kahverengiye, altın sarısına, griye, siyaha veya açık bej rengine kadar çeşitli kürk rengine sahiptirler. Kafaları genel olarak daha koyu renklidir ve sırtlarından beline doğru bir şerit bulunur. Ancak bulundukları yaşama alanına ve beslendikleri yere göre çok fazla morfolojik farklılık gösterirler. Yükseklerdeki kayalık alanlarda griye yakın tonlarda, kahverengi ve gümüş renginde olabilirler. Ancak açık alanlarda veya topraklı yamaçlarda boz veya kızıl-tarçın rengine yakın tonlarda olanları da vardır.



Habitatı
Hepçil bir canlı olması sebebiyle her türlü ortama uyum sağlayabilir. Deniz seviyesinden yüksek dağlara kadar birçok farklı habitatta yaşayabilir. Genel olarak besinin olduğu orman açıklıkları, alpin taşlık ve kayalık alanlar ile gündüz saklanabileceği kapalılığı yüksek ibreli ve yaprak döken ormanlık alanlarda ve insan etkisinde uzak alanlarda yaşamayı tercih ederler.

Yayılışı ve Yerel Adlar
İç Anadolu, Akdeniz ve Ege bölgesinin bazı illeri, Trakya bölgesi ve Suriye sınıran yakın alanların bir kısmı hariç birçok ilimizde bulunur. Ankara, Artvin, Muğla, Çanakkale, Ağrı, Van, Hakkari, Sivas, Kahramanmaraş, Erzurum, Konya, Bartın, Kastamonu, Çankırı, Bolu, Konya, Siirt bunlardan bazılarıdır.

Beslenme
Boz ayının besin aralığı çok geniştir ancak genelde otçul diyeti seçerler. Büyük memelilerden, küçük memelilere, kuş yumurtalarından böcek ve larvalarına, bitki köklerinden meyvelere kadar çok farklı besinleri tüketebilirler. İlkbaharda zor iklim koşullarında arı kovanlarındaki bal ve larvalar ile yonca tarlalarından, yazın bahçelerdeki meyveler ve tarladaki ürünler ile ve kimi zaman da evcil hayvanlar ile beslenebilirler. Meyve veya sebzelerin en iyi, vitaminli ve proteinli olduğu olgun zamanını beklerler, eğer meyvelerin olgunlaşmadığını görürse aynı yere bir iki hafta içinde yeniden gelir. Yaşam alanları ÇBDK, yaban keçisi, yaban domuzu, karaca, sansar, tilki, kurt vb. hayvanlar ile örtüşebilir. Kurt ve yaban domuzu ile aralarında bir rekabet vardır. Yaban domuzu yavruları ile beslenebilirler. Kurtlardan ilk baharda ve kışın çekinirler.

Biyolojisi
Ilıman iklimlerde ve kuzey yarım kürede ayılar yeterli yiyecek bulamadıkları zaman bir tür kış uykusuna yatarlar. Bu uyku aslında uzatılmış uyku olarak adlandırılır çünkü kış uykusuna yatan diğer hayvanların aksine vücut sıcaklıkları sadece bir iki derece azalar, metabolizmaları daha az yavaşlar ve rahatlıkla uykudan uyandırılabilirler. Kış uykusuna yatma zamanı yaklaşırken, ayıların yemek yeme ihtiyacı çok artar ve gündüz vakitlerinde de beslenmek için dışarı çıkabilirler. Ayılar bu dönemde aldıkları besinleri yağ olarak depolarlar. Bu yağları uyku sırasında ve uykudan kalktıklarında kullanmak içinde saklarlar. Ancak bu 3 ila 7 aya yayılmış bir uyku halinde kolayca uyandırılabilirler. Mevsime göre Kasım-Aralık aylarında bu uykuya yatma ve uyuşma hali başlar ve Mart ile Nisan arasında uyanırlar. Boz ayılar kış uykusu sırasında yemek yemez, su içmez, dışkı ve idrar bırakmazlar ancak ciddi biçimde kemik ağırlığından ve vücut ağırlığından kaybederler. Bunu yağ ve kemik depolarından günde 300 ila 3000 gr arasında kullanarak yaparlar. Bu arada dişi ayılar doğum yapabilir ve yavrular annelerini uyandırmadan emebilirler. Ayıların sütü diğer karasal yırtıcıların sütünden 3 kat daha fazla yağ ve protein içerir.

Bozayılar uzun yaşayan canlılardır: Doğada yaklaşık 20 yıl kadar yaşasalar da kapalı ortamda 35 yıl kadar yaşabilirler. 4-6 yaşında erginliğe ulaşırlar, ancak 5 yaşından önce anne olmaları oldukça zordur. Çitleşme Mayıs’ın ortalarından Temmuz ayına kadar olabilir. Ayıların kızışma dönemi 10-30 gün arasında değişir. Boz ayılar çok eşlidir. Bir kaç ayı bir dişinin peşinden gidebilir ve yalnızca biri o dişiyle çiftleşir. Bir dişi aynı günde iki farklı erkek ile çiftleşebilir. Geciktirilmiş üreme döngüsü sergilerler. Döllenmiş yumurta dişinin rahmine sonbahara kadar yerleşmez. Zigot oluştuktan sonra uterusa tutunmaz ve beklemede kalır. Daha sonra yavrular çok az gelişmiş bir biçimde gözleri kapalı ve çaresiz bir halde yaklaşık 500 gr. olarak Ocak veya Şubat ayında doğarlar. Doğduklarında gözleri kapalı ve çaresizdirler. Türkiye’de genelde iki yavru yaparlar, 3 veya 4 yavru da olabilir ancak oldukça nadir görülür. Bu yavruların muhtemelen her birinin babası farklı bozayılardır. Yavrular annelerinin himayesinde yaklaşık 2 sene kadar beraber yaşarlar ve annelerinden doğada yiyecek bulmayı, saklanmayı ve kış uykusuna hazırlanmayı öğrenirler. Bu arada babalarını hiç tanımazlar. Erkekler ile sadece çiftleşme döneminde bir araya gelirler. Erkek bozayıların dişileri tekrar kızgınlığa getirebilmek ve kendi soyunu devam ettirebilmek için yavru bozayıları öldürebilirler.



Göçü
Herhangi bir göç davranışı sergilemez ancak anneden ayrılan yeni yavrular kendilerine uygun alanlar bulmak için uzun mesafeler gidebilirler.

Popülasyonu
Türkiye de yaşayan en büyük memeli hayvan olan boz ayı, yasadışı avlama, tuzakla yakalama ya da zehirleme yoluyla öldürülmektedir. Yaşam alanları da madencilik, yol yapımı, HES inşaatları ve orman kesimi faaliyetleri nedeniyle küçülmektedir. Ayı popülasyonu Türkiye’nin güneyinde yok olacak kadar azalmasına rağmen Doğu Karadeniz bölgesi halen iyi durumda popülasyonlar barındırmaktadır. Ancak son zamanlarda birçok ilimiz insan-ayı çatışmasının odağı haline gelmiştir.

Türkiye popülasyonu tam olarak bilinmemektedir ancak yaptığımız tahminler sayısının 3000-5000 arasında olabileceğini göstermektedir.

Türkiye Cumhuriyeti tarafından bozayının korunmasına yönelik imzalanmış uluslararası antlaşmalar:

• IUCN 2000 Kırmızı liste: Küresel anlamda tehdit altında değil
• CITES: EK- II
• Bern konvansiyonu: EK- II
• Avrupa Birliği Habitat direktifleri: EK II ve IV


Davranışları
Ormanın en büyük canlısı olmasına ve çarpıcı cüssesine rağmen oldukça ürkek ve korkak canlıdır. İnsanlar ile karşı karşıya gelmemeye çalışır. Ani karşılaşmalarada ve ürktüğünde en yakındaki gizlenebilecek yere kaçmaya çalışır hiç durmadan gözden kayblouncaya kadar koşabilir. Arada ne kadar uzaklaştığını anlamak ve kendini güvene almak için durup, geri dönüp bakar ve koşmaya devam eder.

Ayılar birbirlerine karşı önleyici davranışları ağaçların gövdesini kemirerek, sırtlarını kaşıyıp tüy bırakarak veya pençe izlerini bırakarak gösterirler. Birbirlerinin büyüklüklerini buradaki izlerin büyüklüğünden anlayabilirler. Yavru ayılar daima erkek ayılar tarafından öldürme riski olduğundan dişiler diğer ayılara karşı tedbirli ve sinirlidir. Ayılar çok iyi bir hafızaya sahiptirler ve kolayca öğrenebilirler. Boz ayılar daima yalnız tek yaşayan hayvanlar olarak bilinir ancak gezdikleri alanlar örtüşebilir.



Yerel Adlar
Karadeniz yöresinde Datvi (Gürcüce ayı) de denir. Yavrularına "palak" denir. Genel olarak ayı diye adlandırılır.

Ses-Ötüşü
Oldukça horultu bir hayvan olabilir, karşılaşmalarda böğürebilir veya kükreyebilir. Yavrularını tiz bir ses ile çağırır.

Kaynaklar
Ambarlı, H., Bilgin, C.C. 2008. Türkiyenin kuzeydoğusunda İnsan- Bozayı çatışması: Karşılaşmalar, zararlar ve yaklaşımlar. Ursus 19 (2):146–153.

Ambarlı, H. 2006. Artvin Yusufeli’de ( Türkiye’nin kuzeydoğusunda) insan-bozayı çatışmasının zamansal ve mekansal analizi. Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara, Türkiye. 94 sayfa.

Demirsoy, A. 1996. Türkiye Omurgalıları, Memeliler. Meteksan A.Ş. Ankara.

Pasitschniak-Arts, M. (1993). Memeli Türleri no. 439: Ursus arctos. American Society of Mammalogists. Sayfa 1-10.

Turan N., 1984. Türkiye'nin Av ve Yaban Hayvanları, Memeliler.



Bozayı Fotografları
Bozayı
09.01.2014 21:04
Türün 62. fotografı


Bozayı
02.06.2010 16:29
Türün 14. fotografı


Bozayı
01.12.2009 10:06
Türün 9. fotografı


Bozayı
09.08.2012 23:50
Türün 40. fotografı


Bozayı
07.03.2013 13:40
Türün 43. fotografı


Bozayı
19.10.2012 23:58
Türün 42. fotografı


Bozayı
10.11.2013 01:36
Türün 59. fotografı


Bozayı
08.04.2014 12:27
Türün 64. fotografı


Bozayı
06.11.2015 23:22
Türün 81. fotografı


Bozayı
05.09.2016 07:33
Türün 89. fotografı


Bozayı
02.04.2015 15:23
Türün 76. fotografı


Bozayı
04.09.2011 20:19
Türün 32. fotografı


Bozayı
27.05.2014 23:56
Türün 66. fotografı


Bozayı
03.12.2014 22:19
Türün 73. fotografı


Bozayı
05.03.2012 23:16
Türün 37. fotografı


Tüm Bozayı Fotografları